Monarşi Nedir?
Monarşi hakkında bilgiler:
Devleti oluşturan bazı unsurlar vardır. Örneğin günümüzde yaygın olarak devletler parlamenter, başkanlık ve yarı başkanlık sistemlerini benimsemişlerdir. Devlet yönetimi demokratik toplumlarda genellikle bir kişide toplanmaz. Yargı ayrı bir kuvvet olarak bağımsızdır. Yasama ve yürütme organları ayrı olarak bağımsız bir kuvvettir. Ancak monarşik devletlerde bu durum farklıdır.
Monarşi devlet yönetim biçiminde tüm yetkiler bir kişide toplanır. Bu kişiye monark denir. Monark tek başına kanun yapabilir, tek başına karar verebilir, tek başına yargılama yapabilir ve kendinde toplanan yönetimi çocuğuna bırakabilir. Örneğin İngiltere’ de halen monarşi devam etmekte ancak İngiltere’ deki durum artık anayasal bir monarşidir. Bu ülkede artık monark tek başına karar verememektedir. Tek başına karar verilemeyen monarşilere meşruti monarji, tek başına karar veren monarşilerde ise mutlak monarşi ile yönetilen ülkeler denilmektedir.
Osmanlı devleti döneminde 1908 yılına kadar mutlak monarşi düzeni mevcutken, 1908 yılında ilan edilen 2.meşturiyet ile birlikte resmen meşruti monarşiye geçilmiştir.
Meşruti monarşi ile mutlak monarşiyi birbirinden ayırmak için devlet yönetiminde kararların tek bir kişidemi, yoksa farklı kurum ve kurumlarca verildiği yerdemi toplanıyor ona bakmak gerekir.
Önemli not: Devlet yönetimi ve gücü tek kişide toplanıyorsa mutlak monarşi,
Devlet yönetimi ve gücü tek kişide toplanmıyorsa meşruti monarşi denir. Buna bir örnek vermek gerekirse, şuan İngiltere, İspanya ve Hollanda gibi ülkeler meşruti monarşi ile yönetiliyor. Meşruti monarşilerde ülkeyi yöneten kişi monark değildir. Meşruti monarşi ile yönetilen ülkelerde monark sembolik görevleri vardır.
Monark nedir?: Monarşilerde devleti tek başına yöneten kişidir.
Monarşilerde devlet başkanına verilen unvanları;
Kral,
Padişah,
Çar ve
Şah gibi unvanları vardır.
Monarşinin temel özellikleri;
- Tek kişinin egemenliğine dayanılarak yönetilen devlettir.
- Tüm yetkilerin ve güçlerin tek kişide toplanmasıdır.
- Seçim dışı yöntemler kullanılır.
- Yetki, genellikle miras yoluyla (babadan oğula saltanat) geçer. Bu kişi kral, prens, padişah, çar olabilir. Bu kişinin emirleri tartışılmaksızın kabul edilir.
- Yasama, yürütme ve yargı yetkileri bu kişinin elindedir. Kimseye hesap vermez.
- Yüzyıllar boyunca en yaygın yönetim şekli olarak kullanılmıştır.
- Geçmişte monarşi ile yönetilen ülkeler;
- Osmanlı Devleti,
- Roma İmparatorluğu,
- Rusya,
- İngiltere,
- Fransa.
- Günümüzde monarşi ile yönetilen ülkeler;
- Suudi Arabistan,
- Fas,
- Birleşik Arap Emirlikleri,
- Ürdün,
- İngiltere,
- İspanya,
- Hollanda,
- Japonya monarşik devletlerdir.
A. Mutlak Monarşi
- Tek kişi hâkimiyeti esastır
- Yetkileri sınırsızdır ülkeyi istediği gibi yönetir
Mutlak monarşi, yasama ve yürütme yetkilerinin tek bir kişide toplandığı bir yönetim biçimidir. Bu sistemde tüm siyasi ve hukuki yetki, hükümdarın elindedir. Halkın ya da başka bir kurumun karar alma süreçlerine doğrudan etkisi yoktur. Hükümdar, yasa çıkarabilir, uygulayabilir ve yargı süreçlerini yönlendirebilir. Genellikle kral, padişah veya çar gibi unvanlarla anılan bu lider, ülkenin en yetkili ve tek karar verici kişisidir. Mutlak monarşilerde iktidar genellikle kalıtsal olarak, yani aile soyundan geçerek devam eder. Bu sistem, tarih boyunca birçok ülkede uygulanmış, zamanla anayasal monarşilere veya demokratik sistemlere evrilmiştir. Mutlak monarşi, merkeziyetçi bir yönetim anlayışı sunar ve hükümdarın otoritesi sorgulanamaz kabul edilir.
B. Meşruti Monarşi
Meşruti monarşi, hükümdarın yetkilerinin anayasa ile sınırlandırıldığı ve yasama yetkisinin genellikle bir meclis veya parlamentoya devredildiği bir yönetim biçimidir. Bu sistemde kral ya da padişah devletin başıdır ancak mutlak güce sahip değildir. Hükümdar, anayasa çerçevesinde hareket etmek zorundadır ve devlet yönetiminde halkın seçtiği temsilcilerle birlikte çalışır. Yürütme yetkisi hükümdar ve hükümet arasında paylaşılırken, yasama genellikle meclis tarafından yürütülür. Meşruti monarşi, mutlak monarşiden farklı olarak halkın yönetime dolaylı yoldan katılımını sağlar. Demokrasiye geçişte önemli bir adım olarak görülür. Bu sistem, özellikle 19. ve 20. yüzyıllarda birçok ülkede anayasal reformlarla benimsenmiştir. Bugün Birleşik Krallık, Japonya ve İspanya gibi bazı ülkeler meşruti monarşi ile yönetilmektedir.
- Tek kişinin yetkileri Anayasa ile sınırlanmıştır
- Yetkilerini milletin temsilcilerinin oluşturduğu meclis ile birlikte Anayasa çerçevesinde kullanır.
- Örnek: Suudi Arabistan, Ürdün, Katar, Bahreyn
