Parlamenter sistemin en önemli taraflarından biri, hükümetin parlamentonun güvenine dayanmasıdır. Başbakan veya hükümet desteğini kaybettiğinde bütün anayasal düzeni değiştirmeden yeni bir hükümet kurulabilir. Bu esneklik önemli bir artıdır. Ama parlamenter sistemin her ülkede aynı sonucu verdiğini düşünmek de doğru olmaz.
Parlamenter Sistemin En Büyük Avantajı Nedir?
Parlamenter sistemin güçlü tarafı, hükümeti değiştirmek için her seferinde genel seçimi beklemek zorunda kalınmamasıdır.
Hükümet parlamentodaki desteğini kaybederse yeni bir başbakan ve kabine oluşturulabilir. İşte sistemin “esnek” denmesinin sebebi biraz budur.
Başkanlık sisteminde yürütmenin görev süresi çoğunlukla sabittir. Parlamenter sistemde ise siyaset, parlamentodaki çoğunluğa göre yeniden şekillenebilir.
Bu her zaman kolay işler mi?
Hayır.
Ama sistemin içinde hükümeti değiştirecek bir kapı vardır.
PARLAMENTER SİSTEMİN AVANTAJLARI NELERDİR?
- Yasama-yürütme arasında kilitlenme riski bulunmaz. Parlamenter sistemde, hükümet parlamentonun güvenine bağlı olarak çalışır. Mevcut koalisyonun bozulması, çoğunluk partisinden istifalar gibi herhangi bir nedenle parlamento çoğunluğunun desteğinin kaybedilmesi durumunda hükümet düşürülür ve parlamentodaki yeni çoğunluğa uygun yeni bir hükümet kurulur. Bu da mümkün olmazsa fesih yoluyla yeni seçimlere gidilir. 77 Dolayısıyla yasama ve yürütme organları arasında herhangi bir siyasi uyuşmazlık durumunda çıkmaza girmek gibi bir tehlike yoktur. Bu sistemde derin siyasi bunalımlara sürükleyecek bir siyasi kilitlenme yaşanmaz.
- Esnek ve çözüm üretilebilir bir sistemdir. Linz, parlamenter sistemin başkanlıktan en önemli farkının, bu sistemde siyasi süreçlerin esneklik taşıması olduğunu savunmaktadır. Zira parlamenter sistemde, sayısız siyasi aktör, partiler, parti liderleri hatta alt düzey parlamenterler seçimlerin olmadığı herhangi bir zamanda ciddi değişiklikler yapma, yeni tercihlerde bulunma ve dahası başbakanı değiştirme imkanına sahiptir. Başbakanın değiştirilmesi bir sistem krizine yol açmadan yapılabilir.79 Bu bağlamda hükümet istikrarsızlığı olarak görülen dalgalanmalar, daha derin sistem krizlerinin önlenmesini sağlayan araçlardır.80
- Demokratik ömrü daha uzun olan bir sistemdir. Fred W. Riggs, parlamenter sisteme sahip hükümetlerin, bu sistemin sahip olduğu siyasi süreçlerin esnekliği, yasama yürütme çatışmasının yaşanmaması gibi yapısal özellikler nedeniyle, daha uzun yaşayabildiklerini savunmaktadır.
- İktidarın paylaşımını artırarak kutuplaşmayı azaltır, uzlaşmayı kolaylaştırır.
- Parlamenter sistemde oluşan koalisyon hükümetleri iktidarın birden fazla parti arasında paylaşılmasını sağlar. Hükümetin düşürülebilme olasılığı, iktidarı küçük partilerin de talep ve çıkarlarını dikkate almaya zorlar. Küçük partilerin de iktidara gelme ve böylece siyasi sistemde pay sahibi olma şansı bulunur ve bu durum onların demokratik katılımını güçlendirir. Hükümet başkanının konumu açısından, başbakanlar özellikle koalisyon hükümetlerinde diğer kabine üyelerine karşı daha yakın bir seviyede konumlanır. Böylece kabine üyeleri politika üretiminde daha özerk davranma şansına sahip olabilirler.
- Halkın katılımını ve demokratik temsili güçlendirir. Parlamenter sistemlerde seçim sistemi olarak daha çok nispi temsil sistemi tercih edilmektedir. Bu seçim sistemi ise siyasi parti çeşitliliğini ve daha demokratik temsili sağlamaktadır. Bu koşullar ise toplumsal talep ve ihtiyaçların daha etkin bir şekilde parlamentoya, oradan da hükümete aktarılmasını kolaylaştırır. Böylece vatandaşların yönetim nezdindeki temsili güçlenmiş olur.
- Devlet başkanlarının uzlaştırıcı etkisi vardır. Bir kral/kraliçe veya cumhurbaşkanı tarafından temsil edilen devlet başkanlığı makamı, partiler üstü tarafsız kimliğiyle hem şiddetlenen siyasi çekişmelerde ara bulucu rolü üstlenir hem de iktidarın gücünü frenleyici bir rol oynar. İktidar ile muhalefet arasındaki krizlerde devlet başkanının tarafsızlığı bir dengeye ve uzlaşıya varılmasına yardımcı olur.
Yasama ile Yürütme Arasında İletişim Daha mı Güçlüdür?
Genellikle evet.
Hükümet parlamentonun içinden çıkar ve görevde kalmak için parlamentonun siyasi desteğine ihtiyaç duyar. Bakanların ve milletvekillerinin aynı siyasi çoğunluk içinde çalışması yasa yapma sürecini kolaylaştırabilir.
Madalyonun öbür yüzü de var.
Çok güçlü parti disiplini bulunan bir parlamentoda hükümet, meclis çoğunluğu üzerinde oldukça etkili hâle gelebilir.
Yani yasama ile yürütmenin yakın olması bazen işleri hızlandırır, bazen de parlamentonun denetim gücü tartışmasını doğurur.
Koalisyonlar Uzlaşmayı Güçlendirir mi?
Güçlendirebilir.
Tek bir partinin çoğunluğu elde edemediği parlamentolarda iki veya daha fazla parti ortak hükümet kurabilir. Böyle bir hükümette farklı seçmen gruplarının talepleri aynı masada buluşur.
Peki bu her zaman huzur getirir mi?
Elbette değil.
Ortaklar anlaşamazsa aynı yapı hükümet krizine dönüşebilir.
O yüzden koalisyonu başlı başına iyi veya kötü saymak yerine nasıl işlediğine bakmak daha doğru.
Temsil Gücü Parlamenter Sistemin Avantajı mı?
Parlamenter demokrasiler farklı seçim sistemleri kullanabilir. Nispi temsil kullanıldığında küçük ve orta büyüklükteki partilerin parlamentoda sandalye kazanma ihtimali artabilir.
Ama burada eski yazılarda yapılan bir hataya düşmeyin:
Nispi temsil parlamenter sistemin zorunlu özelliği değildir.
Seçim sistemi ayrı bir anayasal tercihtir.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILARIMIZ;
