İNGİLTERE VE PARLAMENTER SİSTEM

İngiltere Yönetim Şekli

İngiltere yönetim şekli

İngiliz sisteminde yasama, yürütme ve yargı eşit seviyede değildir. Egemenlik halka değil doğrudan parlamentoya aittir. Parlamento, yani yasama, teoride yürütme ve yargıdan üstündür. Milletvekillerinin meclisteki söz ve oylarından dolayı sorumsuzluğu (kürsü dokunulmazlığı) dışında, cezai konularda bir dokunulmazlıkları bulunmamaktadır.

Kısaca: İngiltere nasıl yönetilir?

Birleşik Krallık, anayasal monarşiyle yönetilen parlamenter bir devlettir. Devletin başında Kral III. Charles bulunur; yürütme yetkisini ise fiilen Avam Kamarasının güvenine dayanan başbakan ve kabine kullanır.

Seçim sistemi ve iki meclisin karşılaştırması aşağıda.

İki meclisten biri olan Avam Kamarası (House of Commons) yasama açısından asıl güç sahibidir. Hükümetin kurulması ve görevde kalması tamamen Avam Kamarasının güvenine bağlıdır. İngiltere’de “güçler ayrılığı” ilkesi yerine “güçler kaynaşması” ilkesi geçerlidir. Yargı, yargılama işlevi bakımından elbette bağımsızdır; ancak yasama ile yürütme birbirinden kesin çizgilerle ayrılmaz.

Avam Kamarası Başkanı (Speaker) geleneksel olarak siyasi görüş bildirmez ve siyasi nitelikte oy kullanmaz. Başkan yalnızca oylarda eşitlik çıktığında oy kullanır. Tarafsızlığının bir güvencesi olarak da geleneksel olarak görevini bırakmaya karar verene ya da istifa edene kadar görevde kalır.

Avam Kamarası hükümeti yazılı ve sözlü soru mekanizmasıyla ve daimi denetim komisyonları aracılığıyla denetler. Üçüncü bir yol da meclis görüşmeleridir; ilgili bakan bu görüşmelerde politikasını savunmak zorundadır. Avam Kamarasının görev süresi en fazla 5 yıldır. Avam Kamarasında toplantı yeter sayısı yoktur, karar yeter sayısı ise 40’tır.

İngiltere’de Seçim Sistemi

İngiltere’de yalnızca Avam Kamarası üyeleri genel seçimle göreve gelir. Avam Kamarası seçimlerinde “dar bölge” ve “basit çoğunluk” seçim sistemi uygulanır: her seçim bölgesinde en çok oyu alan aday, oranı ne olursa olsun milletvekili seçilir.

Avam Kamarası ile Lordlar Kamarası Arasındaki Farklar

Avam KamarasıLordlar Kamarası
Üyeler nasıl belirlenir?Halk tarafından, dar bölge basit çoğunluk sistemiyle seçilir.Seçimle değil atamayla gelir. Üyelerin büyük kısmı ömür boyu lordlardır; Anglikan Kilisesi piskoposları da yer alır. 2026 tarihli kanunla kalıtsal lordların meclisteki yeri sona erdi.
Görev süresiEn fazla 5 yılÖmür boyu lordlar için süre sınırı yoktur.
Hükümetle ilişkisiHükümet bu meclisin güvenine dayanır, güvensizlik oyuyla düşürülebilir.Hükümeti düşüremez; daha çok yasaları inceleme ve denetim işlevi görür.
Yasamadaki ağırlığıSon söz bu meclistedir; bütçe ve vergi yasalarında belirleyicidir.Değişiklik önerebilir, yasaları sınırlı bir süre geciktirebilir ama engelleyemez.

Türkiye ile Birleşik Krallık arasındaki güncel temasları da izleyebilirsiniz. Örneğin Dışişleri Bakanının Nisan 2026’daki Londra ziyaretinde Lordlar Kamarası ve Avam Kamarası üyeleriyle yaptığı görüşmeler Dışişleri Bakanlığının sitesinde yer alıyor.

HÜKÜMDAR (KRAL)

İngiltere’de hükümdarın sembolik görevler yapmanın ötesinde bir işlevi bulunmamaktadır. Eylül 2022’de Kraliçe II. Elizabeth’in ölümünün ardından tahta Kral III. Charles geçmiştir. Hükümdarın görevleri şunlardır: Avam Kamarasında çoğunluğu elinde bulunduran partinin genel başkanını başbakan olarak atamak, devleti ve milleti temsil etmek, silahlı kuvvetlerin başkomutanı unvanını taşımak, Anglikan Kilisesi’nin başı olmak, parlamentodan geçen yasaları onaylamak, başbakanın önerisi üzerine üst düzey yargıçlar dâhil üst düzey devlet görevlilerini ve bakanları atamak ve Adalet Bakanının önerisiyle af yetkisini kullanmak. Hükümdarın mutlak dokunulmazlığı vardır ve hükümdara karşı şahsen dava açılamaz.

HÜKÜMET

İngiliz siyasi sisteminde ülkedeki gerçek yetki ve otorite başbakandadır. Başbakan gücünü köklü geleneklerden ve tarihsel olarak hükümdara ait olan yetkileri kullanmasından alır. Kabine üyelerinin büyük kısmı Avam Kamarasından gelir, birkaç bakan ise Lordlar Kamarasından atanır. Kabine üyelerinin dışında, kabinede yer almayan departman bakanları ve yine benzer sayıda alt bakanlar bulunur.

YÜKSEK MAHKEME: 1 başkan, 1 başkan yardımcısı ve 10 üyeden oluşur. 2005 tarihli Anayasa Reformu Kanunu ile kurulmuş, 2009’da Lordlar Kamarasının yargı görevini devralmıştır.

HÜKÜMET-MUHALEFET İLİŞKİSİ: Hükümet çoğu zaman Avam Kamarasında tek başına çoğunluğa sahip olduğundan yasa çıkarmak için muhalefete ihtiyaç duymaz. Muhalefetin rolü daha çok eleştiri ve denetimdir; ana muhalefet partisi hükümeti izlemek için bir gölge kabine kurar.

HÜKÜMET-LORDLAR KAMARASI İLİŞKİSİ: Lordlar Kamarasının yasama içindeki rolü oldukça kısıtlıdır, bu yüzden hükümetle ilişkisi de sınırlıdır. Hükümeti denetleme bakımından ise Lordlar Kamarasının önemi biraz daha fazladır.

YÜRÜTME-YARGI İLİŞKİSİ: 1998 tarihli İnsan Hakları Kanunu ve 2005 tarihli Anayasa Reformu Kanunu ile yürütme ile yargının iç içe geçmişliği büyük ölçüde sona ermiştir.

GENEL BİR NOT: Bir hükümet var olmak için yasamanın desteğine muhtaçsa “parlamenter”, muhtaç değilse “başkanlık”, hem yasamanın hem de başkanın desteğine muhtaçsa “yarı başkanlık” sistemi söz konusudur. Parlamenter sistemde yürütmenin de yasamayı feshetme yetkisi vardır.

İngiltere’nin Yönetim Şekliyle İlgili Merak Edilenler

İngiltere’nin yönetim şekli nedir?

İngiltere, Birleşik Krallık’ın bir parçası olarak anayasal monarşi ile yönetilir ve parlamenter sistem uygular. Tek bir yazılı anayasa metni yoktur; kanunlar, mahkeme kararları ve anayasal teamüller birlikte anayasa işlevi görür.

İngiltere’de başbakan nasıl belirlenir?

Genel seçimden sonra Avam Kamarasında çoğunluğu sağlayan partinin lideri, hükümdar tarafından başbakan olarak atanır. Başbakan görevini Avam Kamarasının güvenini koruduğu sürece sürdürür.

Lordlar Kamarası üyeleri seçimle mi gelir?

Hayır. Lordlar Kamarası üyeleri atamayla gelir; büyük kısmı ömür boyu lordlardır. 2026 tarihli kanunla kalıtsal lordların meclisteki yeri sona ermiştir.

İngiltere’de hangi seçim sistemi uygulanır?

Avam Kamarası seçimlerinde dar bölge ve basit çoğunluk sistemi uygulanır. Her seçim bölgesinde en çok oyu alan aday milletvekili olur.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILARIMIZ;

Bunları da Okuyabilirsiniz