Washington’a gittiğinizde fotoğrafını çekmek kolay, hikâyesini anlamak biraz daha ilginç. Beyaz Saray 1792’de yapılmaya başlandı, 1814’te yakıldı, yeniden ayağa kaldırıldı ve bir dönem içi neredeyse tamamen söküldü. Üstelik George Washington burada hiç yaşamadı.
⚠️ George Washington Beyaz Saray’da Hiç Yaşamadı
Binanın yapılacağı yeri seçen ve projeyle yakından ilgilenen George Washington’dı. Ama yapı onun başkanlığı sırasında tamamlanmadı.
Burada yaşayan ilk başkan John Adams oldu.
🏛️ 1792
İnşaat başladı
James Hoban’ın tasarımı seçildi ve temel taşı konuldu.
🔥 1814
Bina yakıldı
Washington’a giren İngiliz kuvvetleri Başkanlık Konutu’nu ateşe verdi. Daha sonra yine James Hoban’ın gözetiminde yeniden yapıldı.
Beyaz Saray Nerede?
Beyaz Saray, Amerika Birleşik Devletleri’nin başkenti Washington, D.C.’de bulunur. ABD başkanının resmî konutu olduğu kadar başkanlık çalışmalarının yürütüldüğü büyük bir yerleşkenin de merkezidir.
Adresi oldukça meşhur:
1600 Pennsylvania Avenue NW, Washington, D.C.
Televizyonda gördüğünüz sütunlu beyaz bina ise bütün yerleşkenin yalnızca bir kısmı. Başkanlık ofisleri, Doğu ve Batı kanatlarıyla birlikte yapı düşündüğünüzden daha geniş.
Beyaz Saray’ı Kim Yaptı?
Beyaz Saray’ın mimarı James Hoban‘dır.
1792 yılında yeni başkanlık konutu için bir tasarım yarışması düzenlendi. İrlanda doğumlu Hoban’ın hazırladığı proje seçildi ve aynı yıl inşaat başladı.
George Washington bu süreçle yakından ilgilenmişti. Yapılacağı yeri seçti, projeyi takip etti.
Ama Beyaz Saray’ı onun çizdiğini söylemek doğru olmaz.
Mimari tasarım Hoban’a aitti.
İşin ilginç tarafı şu: Washington binanın tamamlandığını göremedi.
1799’da öldü.
Bir yıl sonra, 1800’de John Adams ve eşi Abigail Adams henüz tam anlamıyla bitmemiş olan başkanlık konutuna taşındı.
Beyaz Saray’da yaşayan ilk ABD başkanı da böylece John Adams oldu.
Beyaz Saray Neden Beyaz?
Burada yıllardır anlatılan güzel bir hikâye var.
1814’te bina yakılınca yangın izlerini kapatmak için beyaza boyandığı söylenir.
Kulağa hoş geliyor.
Ama doğru değil.
Binanın kum taşından yapılan dış cephesi daha 1798 yılında beyaz badana ile kaplanmıştı. Amaç taşı yağmurdan, nemden ve kışın don etkisinden korumaktı.
Yani bina, İngiliz askerleri Washington’a gelmeden yıllar önce beyazdı.
1814 yangınından sonra dış cephenin yeniden beyazlatılması muhtemelen bu hikâyenin yayılmasına yardımcı oldu.
Beyaz Saray Adı Nereden Geliyor?
“White House” yani Beyaz Ev adı 1800’lü yıllarda halk arasında kullanılmaya başlamıştı.
Ama binanın farklı dönemlerde başka isimleri de vardı.
“President’s House” ve “Executive Mansion” bunlardan ikisi.
Bugün bildiğimiz White House adı 1901 yılında resmî kullanıma geçti.
O tarihten sonra başkanlık yazışmalarında da Beyaz Saray adı kullanılmaya başlandı.
Yani binanın beyazlığı eski.
Resmî adı biraz daha yeni.
Beyaz Saray 1814’te Neden Yakıldı?
1812 Savaşı sırasında İngiliz kuvvetleri 24 Ağustos 1814’te Washington’a girdi.
Beyaz Saray da ateşe verilen kamu yapıları arasındaydı.
Yangın binanın içini büyük ölçüde yok etti. Taş dış duvarların bir bölümü ayakta kaldı ama yapı kullanılabilecek durumda değildi.
Savaş sonrasında başkentin başka yere taşınması bile konuşuldu.
Sonunda bina aynı yerde yeniden yapılmaya karar verildi.
İlk binanın mimarı James Hoban bir kez daha görevlendirildi.
Çalışmalar yaklaşık üç yıl sürdü.
Başkan James Monroe 1817’de yeniden yapılan konuta taşındı.
Bugünkü Beyaz Saray İlk Yapılan Bina mı?
Hem evet hem hayır.
Dışarıdan baktığınızda 18. yüzyıldaki yapının çizgisini hâlâ görüyorsunuz. Ama bina iki yüz yılı aşkın zamanda defalarca değişti.
1814 yangınından sonra yeniden yapıldı.
1902’de kapsamlı biçimde düzenlendi.
1920’lerde yeni değişiklikler geldi.
En büyük müdahalelerden biri ise Harry Truman döneminde yapıldı.
1940’ların sonuna gelindiğinde bina dışarıdan sağlam görünüyordu ama içeride ciddi yapısal problemler vardı. Döşemeler ve iç taşıyıcı sistem güven vermiyordu.
1948’de Truman ailesi geçici olarak başka bir konuta taşındı.
Ardından Beyaz Saray’ın tarihî dış duvarları korunurken içerisi neredeyse tamamen söküldü. Yeni beton temeller ve çelik taşıyıcı sistem yapıldı.
Çalışma 1952’de bitti.
Dışarıdan eski Beyaz Saray.
İçeride bambaşka bir taşıyıcı sistem.
Evin nasıl ayakta kaldığını merak ediyorsanız işin püf noktası biraz burada.
Beyaz Saray’da Kaç Oda Var?
Başkanlık konutunda bugün:
132 oda, 35 banyo ve 6 seviye bulunuyor.
Ayrıca yüzlerce kapı ve pencere, onlarca şömine, merdivenler ve asansörler var.
Televizyondaki görüntü insanı yanıltıyor.
Önden bakınca tek bir büyük konak görüyorsunuz.
İçine girince mesele değişiyor.
Burası yalnız bir aile evi değil; devlet törenlerinin yapıldığı, yabancı liderlerin ağırlandığı, çalışanların görev yaptığı ve aynı zamanda başkan ailesinin yaşadığı bir yapı.
Oval Ofis Beyaz Saray’ın İçinde mi?
Evet, ama ana konutun ortasında değil.
Oval Ofis Batı Kanadı’nda bulunur.
Bugün Amerikan başkanlığı denildiğinde akla gelen odalardan biri burası.
İlk Oval Ofis 1909’da oluşturuldu. Daha sonra yeri ve tasarımı değişti; günümüzde kullanılan Oval Ofis 1930’larda Batı Kanadı’nın güneydoğu bölümüne taşındı.
Bu ayrıntıyı bilmeyen çok.
Filmlerde sanki başkan yatak odasından çıkıp iki kapı sonra Oval Ofis’e giriyormuş gibi görünüyor.
Gerçekte başkanlık konutu ile çalışma alanlarının düzeni bundan biraz daha karmaşık.
Beyaz Saray’da İlk Banyo Ne Zaman Yapıldı?
Bu konuda internette 1877 tarihi sıkça karşınıza çıkar.
Fakat meseleyi bu kadar kesin anlatmak doğru değil.
1800’lü yılların başında Beyaz Saray’da su dolapları kullanılmaya başlanmıştı. 1830’larda ise binaya akan su getirilmiş ve banyo için su sağlayan düzenek kurulmuştu.
Bugünkü anlamda modern banyoların sayısı ve biçimi daha sonraki yenilemelerle sürekli değişti.
Yani:
“Beyaz Saray’a ilk banyo 1877’de yapıldı.”
cümlesini ezberlemeyin.
Tarih biraz daha karışık.
Beyaz Saray Hangi Mimari Tarzda?
Beyaz Saray’ın görünümünde 18. yüzyıl İngiliz ve İrlanda Georgian mimarisinin etkileri görülür. Zaman içinde eklenen sütunlu cepheler ve düzenlemeler de binaya bugün çok tanıdık gelen neoklasik görünümü kazandırdı.
James Hoban’ın tasarımında İrlanda’daki bazı yapılardan etkilenmiş olması da dikkat çekicidir.
Ama Beyaz Saray bugün tek bir yılda çizilip hiç değişmeden kalmış bir bina değil.
İki yüz yılı aşkın zamandır eklenen, sökülen, onarılan ve yeniden yapılan bölümleri var.
Belki de onu ilginç yapan taraf bu.
Dışarıdan aynı eve bakıyorsunuz; içeride iki asırlık değişimin izleri duruyor.
Beyaz Saray yalnız bir başkanlık konutu değildir; Amerikan başkanlık sisteminin yönetim merkezi olarak da kullanılır. Başkanlık sistemiyle ilgili kavramları incelerken binanın bu çift işlevini akılda tutmak işinizi kolaylaştırır.
