Yarı Başkanlık Sistemi

Yarı Başkanlık Sistemi Nedir?

yarı başkanlık nedir

Yarı başkanlık, doğrudan halk tarafından seçilen bir devlet başkanı ile parlamentonun güvenine dayanan bir hükümetin birlikte yer aldığı hükümet sistemidir.

Kısaca: Yarı başkanlık neden “karma” sayılır?

Yürütme iki başlıdır: halkın seçtiği ve önemli yetkileri olan bir cumhurbaşkanı ile parlamentoya karşı sorumlu bir başbakan. Böylece sistem hem başkanlık hem de parlamenter sistemin özelliklerini taşır.

Örnek ülkeler tabloda.

Duverger (1980), yarı başkanlık sistemini şöyle tanımlar:

“Bir siyasi rejim, anayasasında üç unsuru içeriyorsa yarı başkanlık olarak kabul edilir:

  1. Başkan halk tarafından seçilir.
  2. Başkan oldukça önemli yetkilere sahiptir.
  3. Yürütme ve idari yetkilere sahip başbakan ve bakanlar vardır ve parlamento karşı çıkmadığı sürece görevde kalırlar.”

Temel özelliği iki başlı yürütme yapısı olan yarı başkanlık sistemi, başkanlık ve parlamenter sistemin birtakım özelliklerini taşıdığı için her iki sisteme atfedilen kimi avantaj ve dezavantajları da içinde barındırır. Bu anlamda yarı başkanlık sistemi esnek ve iktidarın paylaşıldığı bir sistem olarak savunulur. Öte yandan iki başlı yürütme yapısının; devlet başkanı ile başbakanın kişilik özellikleri, ideolojik farklılıklar, kurumsal yapının yeniliği ve anayasal belirsizlikler yüzünden yürütme içinde çatışmalara yol açabileceği gerekçesiyle eleştirilir.

İlk örneklerini 1919’da Weimar Cumhuriyeti dönemi Almanya’sında ve Finlandiya’da gördüğümüz bu sistem uzun yıllar pek rağbet görmemiştir. 1970 ve 1990’lardaki demokratikleşme dalgalarıyla bağımsızlığını kazanan pek çok ülkenin bu modeli benimsemesiyle sayı artmış, buna paralel olarak konuya akademik ilgi de yoğunlaşmıştır. Türkiye’de 2007 anayasa değişikliğiyle cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi öngörülmüştü. Elgie, Türkiye’yi bu dönemde yarı başkanlık sistemi olarak sınıflandırmıştır; ona göre Türkiye 2007 değişikliğiyle teorik olarak, 10 Ağustos 2014’te cumhurbaşkanının ilk kez halk tarafından seçilmesiyle de fiilen yarı başkanlık sistemine geçmişti. 2017 anayasa değişikliğiyle başbakanlık kaldırılmış ve 2018’den bu yana Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi uygulanmaktadır; bu sistemin kurallarını TBMM’nin sitesindeki Anayasa metninde görebilirsiniz. Bugün yarı başkanlık sistemini uygulayan ülkeler arasında en bilineni Fransa’dır.

Yarı Başkanlık Sistemini Uygulayan Bazı Ülkeler

ÜlkeCumhurbaşkanının görev süresiÖne çıkan özellik
Fransa5 yılCumhurbaşkanı güçlüdür; dış politika ve savunmada ağırlıklı rol oynar.
Portekiz5 yılCumhurbaşkanının meclisi feshetme ve veto yetkisi vardır, günlük yönetim hükümettedir.
Romanya5 yılCumhurbaşkanı başbakan adayını belirler, dış politikada etkilidir.
Polonya5 yılCumhurbaşkanının veto yetkisi hükümet politikalarını etkileyebilir.
Finlandiya6 yıl2000 anayasa reformundan sonra cumhurbaşkanının yetkileri daraltılmıştır.
Yarı Başkanlık Sistemi Nedir?
Yarı Başkanlık Sistemi Nedir?

Yarı Başkanlık Sistemi Konusunda Merak Edilenler

Yarı başkanlık sistemi nedir?

Halk tarafından seçilen ve önemli yetkileri olan bir cumhurbaşkanı ile parlamentoya karşı sorumlu bir başbakanın yürütmeyi paylaştığı karma hükümet sistemidir.

Duverger’e göre yarı başkanlığın unsurları nelerdir?

Başkanın halk tarafından seçilmesi, başkanın oldukça önemli yetkilere sahip olması ve parlamentonun güvenine dayanan bir başbakan ile bakanların bulunması.

Türkiye yarı başkanlık sistemiyle mi yönetiliyor?

Hayır. Türkiye 2014-2018 arasında bazı akademisyenlerce yarı başkanlık olarak sınıflandırılmıştır. 2018’den bu yana başbakanlığın olmadığı Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi uygulanmaktadır.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILARIMIZ;

Bunları da Okuyabilirsiniz

  • Yarı Başkanlık Sisteminin Avantaj ve Dezavantajları

    Yarı Başkanlık Sisteminin Avantaj ve Dezavantajları Nelerdir? Yarı başkanlık, parlamenter sistem ile saf başkanlık sisteminin özelliklerini taşıyan karma bir sistem olarak değerlendirilir. Hükümet parlamentoya, bazı ülkelerde ise hem parlamentoya hem de seçilmiş devlet başkanına karşı sorumludur. Temel özelliği iki başlı yürütme yapısıdır. Hem başkanlık hem de parlamenter sistemin özelliklerini taşıdığı için iki sistemin avantaj ve…

  • Fransa Yönetim Şekli

    Fransa Yönetim Şekli Nedir? YASAMA YÜRÜTME Fransa Politik Sistemi Parlamento yasa çıkarır, hükümetin faaliyetlerini izler ve kamu politikalarını değerlendirir. Kısaca: Fransa hangi sistemle yönetilir? Fransa, 1958 Anayasası ile kurulan Beşinci Cumhuriyet döneminde yarı başkanlık sistemiyle yönetilir. Halkın doğrudan seçtiği cumhurbaşkanı ile Millet Meclisine karşı sorumlu başbakan yürütmeyi paylaşır. Cumhurbaşkanı ile başbakanın karşılaştırması aşağıda. 1- MİLLET…