Veto, en basit anlatımla bir kararın kabulünü engelleme, durdurma veya yeniden değerlendirilmesini sağlama yetkisidir. Fakat “veto edildi” denildiğinde her ülkede aynı hukuki sonuç ortaya çıkmaz. Yetkinin kim tarafından ve nasıl kullanılacağı, ilgili devletin anayasal sistemine göre değişir.
Türkiye’de Cumhurbaşkanı, yayımlanmasını kısmen veya tamamen uygun bulmadığı bir kanunu gerekçesiyle birlikte TBMM’ye yeniden görüşülmek üzere gönderebilir. Bu mekanizma günlük dilde veto olarak anılsa da anayasal düzenlemede “kanunları geri gönderme yetkisi” şeklinde ifade edilir.
Veto kavramı uluslararası siyasette de karşımıza çıkar. Özellikle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin beş daimi üyesinin sahip olduğu veto yetkisi, dünya siyasetinde bu kavramın en çok bilinen örneklerinden biridir.
Veto Yetkisi Nerelerde Karşımıza Çıkar?
🇹🇷 Kanunların Yeniden Görüşülmesi
📜 TBMM tarafından kabul edilen kanun Cumhurbaşkanına gönderilir.
🔎 Cumhurbaşkanı kanunun tamamını veya bazı hükümlerini uygun bulmayabilir.
↩️ Gerekçesini belirterek kanunu yeniden görüşülmek üzere TBMM’ye gönderebilir.
🏛️ Meclis geri gönderilen kanunu tekrar görüşür.
✅ TBMM kanunu gerekli çoğunlukla aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlar.
💰 Bütçe kanunları bu geri gönderme mekanizmasının dışındadır.
🌍 BM Güvenlik Konseyinde Veto
🇨🇳 Çin
🇫🇷 Fransa
🇷🇺 Rusya Federasyonu
🇬🇧 Birleşik Krallık
🇺🇸 Amerika Birleşik Devletleri
bu konseyin beş daimi üyesidir.
🗳️ Esas konulardaki kararlar için gerekli oy sayısının yanında daimi üyelerin veto etmemesi gerekir.
❌ Daimi üyelerden birinin olumsuz oyu karar tasarısının kabulünü engelleyebilir.
⚙️ Prosedürel konular veto kapsamına girmez.
➖ Daimi üyenin çekimser kalması tek başına veto sayılmaz.
Türkiye’deki geri gönderme yetkisi ile BM Güvenlik Konseyindeki veto mekanizmasının hukuki yapısı birbirinden farklıdır.
Veto, karar alma sürecindeki frenlerden biridir.
⚠️ Dikkat: Her Veto “Kesin Ret” Anlamına Gelmez
Veto kelimesi günlük dilde çoğu zaman “tamamen reddetmek” anlamında kullanılır. Siyaset biliminde ise durum daha ayrıntılıdır.
Bir veto bazı sistemlerde kararın tamamen engellenmesine yol açabilirken, bazı sistemlerde kararın yeniden görüşülmesini sağlar. Hani bazen haberlerde “Cumhurbaşkanı yasayı veto etti” denir ya; Türkiye bakımından bunun teknik karşılığı kanunun yeniden görüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderilmesidir.
Bu nedenle bir veto haberini değerlendirirken önce şu soruya bakmak gerekir:
Bu veto hangi ülkenin veya kurumun kurallarına göre kullanıldı?
Kısaca Veto Ne Demek? Latince kökenli bir kelime olup Türkçede “ret” veya “itiraz etme” anlamı gelir. Veto, genellikle bir yetkilinin veya bir grubun, bir kararın veya önerilerin kabul edilmemesi veya kullanılmasının engellenmesinin kullanılmasından gelir elde edilir.
Veto, siyasi ve hukuki yetkisinde kullanmak için kullanılan bir terimdir. Özellikle yürütme organının ( genellikle bir devlet başkanı veya başbakanı ) veya yasama organının ( genel meclis veya parlamento ) veto yetkisi bulunur. Bu yetki, çeşitli kararları reddetme veya engelleme amacıyla kullanılır.
Bir veto, özellikle yasama organında, kullanılan bir yasanın kabul edilmesini engellemek veya değiştirmek için kullanılabilir. Bu durumda, yetkili kişi veya kurum, yasayı kabul etmeme veya profil talep etme hakkına sahiptir. Bu şekilde, veto, yasanın geçerliliğini veya olumsuz etkilerini ve hatta tamamen reddedebilir.
Ayrıca, uluslararası açıklamalarda de veto kavramı kullanılır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde (BMGK), beş daimi üyesi olan ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa, veto yetkisine sahiptir. Bu ülkeleri, alınması düşünülen bir kararı reddedebilir veya dağıtılabilir. BMGK‘da bir ülke veto yetkisini kullanmak, kararın kabul edilmesi için oy birliğinin sınırını ortadan kaldırabilir.
Veto, demokratik denetimde bazen tartışma olabilir. Yetkililerin, yetkilinin veya yönetimin tek başına bir yönerge engellemenin demokratik ilkelerle uyumlu olmadığını savunurken, diğerlerinin veto yetkisinin güçleri ayrılığı ve denge ilkesini koruduğunu düşünür.
Sonuç olarak, veto, bir karar veya önermeyi reddetme veya engelleme anlamı olarak gelir. Bu yetki, siyasi ve hukuki kullanımda kullanımda kullanılan ve bir kararın kabul edilmesini veya kullanılmasını tamamen engelleyebilir.
- İlginizi Çekebilir: ABD Başkanlık Sistemi
TDK ya Göre Veto Nedir?
- Karşı çıkma,
- Engelleme,
- Reddetme
Türk Dil Kurumu veto kelimesini şu şekilde anlamlandırmıştır: bir şeyi, reddetme, engel koyma ve kararlara karşı çıkma karşılıklarını bulmaktadır. Aynı zamanda vetonun yapılan beyanatlar doğrultusunda kabul görmeme ya da etmeme anlamına da geldiği anlaşılır.
Veto yetkisi nedir?
Yürütme organının veto yetkisi, genellikle devlet başkanı veya başbakan gibi üst düzey yönetimlere verilir. Bu yetkililer, yasama organında kabul edilen bir yasayı veya kararı veto edebilir ve yasanın veya kararın verilmesini engelleyebilir.
Mutlak Veto ve Geciktirici Veto Arasındaki Fark
🛑 Mutlak veto: Kararın yürürlüğe girmesini kesin biçimde engelleyebilen veto türüdür.
⏳ Geciktirici veto: Kararı tamamen ortadan kaldırmak yerine yasama organının yeniden görüşmesini sağlayan mekanizmadır.
Türkiye’de kanunların Cumhurbaşkanınca TBMM’ye geri gönderilmesi, yasama organının belirli şartlarda kanunu yeniden kabul edebilmesi nedeniyle geri gönderici/geciktirici nitelikte değerlendirilir. TBMM’nin güncel parlamento sözlüğü de bu yetkiyi “kanunları geri gönderme yetkisi” olarak tanımlar.
