Anayasa Türkiye Büyük Millet Meclisinin Görev ve Yetkileri

Kısaca: TBMM’nin görev ve yetkileri nelerdir?

Anayasa’nın 87 ile 92. maddelerine göre TBMM kanun koyar, değiştirir ve kaldırır; bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini kabul eder; para basılmasına, savaş ilanına ve genel ve özel affa karar verir; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulur.

2017 değişikliğinden beri kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerindedir ve TBMM’nin kanun hükmünde kararname yetkisi verme görevi kaldırılmıştır. Maddeler aşağıda.

II. Türkiye Büyük Millet Meclisinin Görev ve Yetkileri

A. Genel olarak

MADDE 87. – (Değişik: 21/1/2017-6771/5 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilânına karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmektir. (2017 değişikliğiyle Bakanlar Kurulunu ve bakanları denetlemek ile Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek, TBMM’nin görevleri arasından çıkarılmıştır.)

B. Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi

MADDE 88. – Kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkilidir. (“Bakanlar Kurulu ve” ibaresi 2017’de 6771 sayılı Kanunla çıkarılmıştır.)

  • Kanun tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir. (“tasarı ve” ibaresi 2017’de çıkarılmıştır.)

C. Kanunların Cumhurbaşkanınca yayımlanması

MADDE 89. – Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlar.

  • (Değişik: 3.10.2001-4709/29 md.) Yayımlanmasını kısmen veya tamamen uygun bulmadığı kanunları, bir daha görüşülmek üzere, bu hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde, Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderir. Cumhurbaşkanınca kısmen uygun bulunmama durumunda, Türkiye Büyük Millet Meclisi sadece uygun bulunmayan maddeleri görüşebilir. Bütçe kanunları bu hükme tâbi değildir.
  • Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse, kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır; Meclis, geri gönderilen kanunda yeni bir değişiklik yaparsa, Cumhurbaşkanı değiştirilen kanunu tekrar Meclise geri gönderebilir. (“üye tamsayısının salt çoğunluğuyla” ibaresi 2017’de 6771 sayılı Kanunla eklenmiştir.)
  • Anayasa değişikliklerine ilişkin hükümler saklıdır.

D. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma

MADDE 90. –

  • Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.
  • Ekonomik, ticarî veya teknik ilişkileri düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan andlaşmalar, Devlet Maliyesi bakımından bir yüklenme getirmemek, kişi hallerine ve Türklerin yabancı memleketlerdeki mülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla, yayımlanma ile yürürlüğe konabilir. Bu takdirde bu andlaşmalar, yayımlarından başlayarak iki ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine sunulur.
  • Milletlerarası bir andlaşmaya dayanan uygulama andlaşmaları ile kanunun verdiği yetkiye dayanılarak yapılan ekonomik, ticarî, teknik veya idarî andlaşmaların Türkiye Büyük Millet Meclisince uygun bulunması zorunluğu yoktur; ancak, bu fıkraya göre yapılan ekonomik, ticarî veya özel kişilerin haklarını ilgilendiren andlaşmalar, yayımlanmadan yürürlüğe konulamaz.
  • Türk kanunlarına değişiklik getiren her türlü andlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır.
  • Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7.5.2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.

E. Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verme

MADDE 91. – (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.) (Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verilmesini düzenleyen bu madde, 2017 Anayasa değişikliğiyle tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Kanun hükmünde kararnamelerin yerini Cumhurbaşkanlığı kararnameleri almıştır.)

F. Savaş hali ilânı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verme

MADDE 92. – Milletlerarası hukukun meşrû saydığı hallerde savaş hali ilânına ve Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına izin verme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde veya ara vermede iken ülkenin ani bir silahlı saldırıya uğraması ve bu sebeple silahlı kuvvet kullanılmasına derhal karar verilmesinin kaçınılmaz olması halinde Cumhurbaşkanı da, Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verebilir.

Maddelerin tam ve güncel metnini Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki Anayasa metninden okuyabilirsiniz.

TBMM’nin Görev ve Yetkileri: 2017 Öncesi ve Sonrası

Konu2017 öncesi2017 sonrası
Kanun teklifiBakanlar Kurulu (tasarı) ve milletvekilleri (teklif)Yalnızca milletvekilleri (md. 88)
Yürütmenin denetimiBakanlar Kurulunu ve bakanları denetlemekBakanlar Kurulu kaldırıldı; denetim yolları md. 98’de yeniden düzenlendi
KHK yetkisiTBMM, Bakanlar Kuruluna KHK yetkisi verebiliyorduMd. 91 kaldırıldı; Cumhurbaşkanlığı kararnamesi getirildi
Geri gönderilen kanunAynen kabul için özel çoğunluk aranmıyorduÜye tamsayısının salt çoğunluğu gerekir (md. 89)
Af ilanıÜye tamsayısının beşte üçüDeğişmedi (md. 87)

TBMM’nin Yetkileri ve Kanun Yapımı Hakkında Sorular

Kanun teklif etme yetkisi kime aittir?

Anayasa’nın 88. maddesine göre 2017’den bu yana kanun teklif etmeye yalnızca milletvekilleri yetkilidir. Daha önce Bakanlar Kurulu da kanun tasarısı sunabiliyordu.

Cumhurbaşkanı bir kanunu veto edebilir mi?

Cumhurbaşkanı, yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları 15 gün içinde gerekçesiyle TBMM’ye geri gönderebilir. TBMM kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlar. Bütçe kanunları geri gönderilemez.

Kanun hükmünde kararname hâlâ var mı?

Hayır. KHK’yı düzenleyen 91. madde 2017 Anayasa değişikliğiyle yürürlükten kaldırılmıştır; yürütmenin düzenleyici işlemi olarak Cumhurbaşkanlığı kararnameleri getirilmiştir.

Genel ve özel af nasıl ilan edilir?

87. maddeye göre genel ve özel af ilanına TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararıyla karar verilir.

Diğer yazılarımızı okumak için:

Bunları da Okuyabilirsiniz

  • Anayasa Devletin İktisadi ve Sosyal Ödevlerinin Sınırları

    Kısaca: Sosyal ve ekonomik hakların sınırı nedir? Anayasa’nın 65. maddesine göre Devlet, sosyal ve ekonomik alanlardaki görevlerini bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir. Bu madde, 41 ile 64. maddeler arasındaki sosyal ve ekonomik hakların tamamı için geçerli bir ölçüttür. Madde metni aşağıda. XIII. Devletin iktisadî ve sosyal ödevlerinin sınırları…

  • ANAYASA

    Kısaca: Anayasa nedir? Anayasa, devletin yönetim şeklini, temel organlarını ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen en üst hukuk metnidir. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz. Türkiye’de 1921, 1924, 1961 ve 1982 anayasaları yapılmıştır; bugün 1982 Anayasası yürürlüktedir. Ayrıntılar aşağıda. Anayasa Nedir? Anayasa, bir devletin yönetim şeklini belirleyen temel hukuk metnidir. Egemenliğin nasıl kullanılacağını, bireylerin temel hak…

  • Anayasa Din ve Vicdan Hürriyeti

    Din ve Vicdan Hürriyeti nedir? Bu hürriyet sınırlandırılabilir mi? Bu soruların cevabını yazımızda bulabilirsiniz. Kısaca: Din ve vicdan hürriyeti nedir? Anayasa’nın 24. maddesine göre herkes vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir; kimse ibadete katılmaya veya inancını açıklamaya zorlanamaz, inancından dolayı kınanamaz. Din kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve ortaöğretimde zorunlu derstir; bunun dışındaki din…

  • Anayasa Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler

    Kısaca: Sosyal ve ekonomik haklar nelerdir? Anayasa’nın 41 ile 65. maddeleri arasında düzenlenen aile, eğitim, çalışma, sendika, sağlık, konut ve sosyal güvenlik gibi haklardır. Bu haklarda devletin bir şeyi yapmaması değil, harekete geçip hizmet sunması beklenir. Devlet bu görevleri mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir (md. 65). Maddelerin listesi aşağıda. Anayasada Sosyal ve Ekonomik Haklar…

  • Anayasa Siyasi Partilerle İlgili Hükümler

    Anayasa 68 maddesine göre siyasi partilere kimler üye olamaz ve siyasi partilerin uyacakları esaslar nelerdir? Kısaca: Siyasi partilerle ilgili anayasal hükümler Anayasa’nın 68. maddesine göre vatandaşlar önceden izin almadan siyasi parti kurabilir; parti üyesi olmak için 18 yaşını doldurmak gerekir. Hâkimler, savcılar, memurlar, Silahlı Kuvvetler mensupları ve yükseköğretim öncesi öğrenciler partilere üye olamaz. 69. maddeye…

  • Anayasa Sağlık, Çevre ve Konut Hakları

    Anayasaya göre; sağlık hakkı, çevre hakkı ve konut hakkı nedir? Kısaca: Anayasa’ya göre sağlık, çevre ve konut hakkı Anayasa’nın 56. maddesine göre herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir; Devlet sağlık kuruluşlarını tek elden planlar ve genel sağlık sigortası kanunla kurulabilir. 57. maddeye göre Devlet, şehirlerin özelliklerini gözeten bir planlama içinde konut ihtiyacını…