Anayasa’nın 87 ile 92. maddelerine göre TBMM kanun koyar, değiştirir ve kaldırır; bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini kabul eder; para basılmasına, savaş ilanına ve genel ve özel affa karar verir; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulur.
2017 değişikliğinden beri kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerindedir ve TBMM’nin kanun hükmünde kararname yetkisi verme görevi kaldırılmıştır. Maddeler aşağıda.
II. Türkiye Büyük Millet Meclisinin Görev ve Yetkileri
A. Genel olarak
MADDE 87. – (Değişik: 21/1/2017-6771/5 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilânına karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmektir. (2017 değişikliğiyle Bakanlar Kurulunu ve bakanları denetlemek ile Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek, TBMM’nin görevleri arasından çıkarılmıştır.)
B. Kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesi
MADDE 88. – Kanun teklif etmeye milletvekilleri yetkilidir. (“Bakanlar Kurulu ve” ibaresi 2017’de 6771 sayılı Kanunla çıkarılmıştır.)
- Kanun tekliflerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülme usul ve esasları İçtüzükle düzenlenir. (“tasarı ve” ibaresi 2017’de çıkarılmıştır.)
C. Kanunların Cumhurbaşkanınca yayımlanması
MADDE 89. – Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlar.
- (Değişik: 3.10.2001-4709/29 md.) Yayımlanmasını kısmen veya tamamen uygun bulmadığı kanunları, bir daha görüşülmek üzere, bu hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde, Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderir. Cumhurbaşkanınca kısmen uygun bulunmama durumunda, Türkiye Büyük Millet Meclisi sadece uygun bulunmayan maddeleri görüşebilir. Bütçe kanunları bu hükme tâbi değildir.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi, geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse, kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır; Meclis, geri gönderilen kanunda yeni bir değişiklik yaparsa, Cumhurbaşkanı değiştirilen kanunu tekrar Meclise geri gönderebilir. (“üye tamsayısının salt çoğunluğuyla” ibaresi 2017’de 6771 sayılı Kanunla eklenmiştir.)
- Anayasa değişikliklerine ilişkin hükümler saklıdır.
D. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma
MADDE 90. –
- Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.
- Ekonomik, ticarî veya teknik ilişkileri düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan andlaşmalar, Devlet Maliyesi bakımından bir yüklenme getirmemek, kişi hallerine ve Türklerin yabancı memleketlerdeki mülkiyet haklarına dokunmamak şartıyla, yayımlanma ile yürürlüğe konabilir. Bu takdirde bu andlaşmalar, yayımlarından başlayarak iki ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine sunulur.
- Milletlerarası bir andlaşmaya dayanan uygulama andlaşmaları ile kanunun verdiği yetkiye dayanılarak yapılan ekonomik, ticarî, teknik veya idarî andlaşmaların Türkiye Büyük Millet Meclisince uygun bulunması zorunluğu yoktur; ancak, bu fıkraya göre yapılan ekonomik, ticarî veya özel kişilerin haklarını ilgilendiren andlaşmalar, yayımlanmadan yürürlüğe konulamaz.
- Türk kanunlarına değişiklik getiren her türlü andlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır.
- Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7.5.2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.
E. Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verme
MADDE 91. – (Mülga: 21/1/2017-6771/16 md.) (Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verilmesini düzenleyen bu madde, 2017 Anayasa değişikliğiyle tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Kanun hükmünde kararnamelerin yerini Cumhurbaşkanlığı kararnameleri almıştır.)
F. Savaş hali ilânı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin verme
MADDE 92. – Milletlerarası hukukun meşrû saydığı hallerde savaş hali ilânına ve Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası andlaşmaların veya milletlerarası nezaket kurallarının gerektirdiği haller dışında, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına izin verme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde veya ara vermede iken ülkenin ani bir silahlı saldırıya uğraması ve bu sebeple silahlı kuvvet kullanılmasına derhal karar verilmesinin kaçınılmaz olması halinde Cumhurbaşkanı da, Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verebilir.
Maddelerin tam ve güncel metnini Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki Anayasa metninden okuyabilirsiniz.
TBMM’nin Görev ve Yetkileri: 2017 Öncesi ve Sonrası
| Konu | 2017 öncesi | 2017 sonrası |
|---|---|---|
| Kanun teklifi | Bakanlar Kurulu (tasarı) ve milletvekilleri (teklif) | Yalnızca milletvekilleri (md. 88) |
| Yürütmenin denetimi | Bakanlar Kurulunu ve bakanları denetlemek | Bakanlar Kurulu kaldırıldı; denetim yolları md. 98’de yeniden düzenlendi |
| KHK yetkisi | TBMM, Bakanlar Kuruluna KHK yetkisi verebiliyordu | Md. 91 kaldırıldı; Cumhurbaşkanlığı kararnamesi getirildi |
| Geri gönderilen kanun | Aynen kabul için özel çoğunluk aranmıyordu | Üye tamsayısının salt çoğunluğu gerekir (md. 89) |
| Af ilanı | Üye tamsayısının beşte üçü | Değişmedi (md. 87) |
TBMM’nin Yetkileri ve Kanun Yapımı Hakkında Sorular
Kanun teklif etme yetkisi kime aittir?
Anayasa’nın 88. maddesine göre 2017’den bu yana kanun teklif etmeye yalnızca milletvekilleri yetkilidir. Daha önce Bakanlar Kurulu da kanun tasarısı sunabiliyordu.
Cumhurbaşkanı bir kanunu veto edebilir mi?
Cumhurbaşkanı, yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları 15 gün içinde gerekçesiyle TBMM’ye geri gönderebilir. TBMM kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlar. Bütçe kanunları geri gönderilemez.
Kanun hükmünde kararname hâlâ var mı?
Hayır. KHK’yı düzenleyen 91. madde 2017 Anayasa değişikliğiyle yürürlükten kaldırılmıştır; yürütmenin düzenleyici işlemi olarak Cumhurbaşkanlığı kararnameleri getirilmiştir.
Genel ve özel af nasıl ilan edilir?
87. maddeye göre genel ve özel af ilanına TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararıyla karar verilir.
Diğer yazılarımızı okumak için:




