Anayasa Toplu İş Sözleşmesi, Grev Hakkı ve Lokavt

Kısaca: Toplu iş sözleşmesi ve grev hakkı nedir?

Anayasa’nın 53. maddesine göre işçiler ve işverenler toplu iş sözleşmesi yapma hakkına, 2010’dan beri memurlar ve diğer kamu görevlileri de toplu sözleşme yapma hakkına sahiptir.

54. maddeye göre toplu iş sözleşmesi sırasında uyuşmazlık çıkarsa işçiler grev hakkına sahiptir; grev ertelenir veya yasaklanırsa uyuşmazlığı Yüksek Hakem Kurulu çözer. Maddeler aşağıda.

VI. Toplu iş sözleşmesi, grev hakkı ve lokavt

A. Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı

MADDE 53. – İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler. Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir.

(1995’te eklenen, kamu görevlileri sendikalarının toplu görüşme yapmasına ilişkin üçüncü fıkra ile “Aynı işyerinde, aynı dönem için, birden fazla toplu iş sözleşmesi yapılamaz ve uygulanamaz” hükmünü içeren dördüncü fıkra, 7/5/2010 tarihli ve 5982 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.)

(Ek fıkra: 7/5/2010-5982/6 md.) Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler.

(Ek fıkra: 7/5/2010-5982/6 md.) Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabilir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.

(Ek fıkra: 7/5/2010-5982/6 md.) Toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususlar kanunla düzenlenir.

B. Grev hakkı ve lokavt

MADDE 54. – Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında, uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. Bu hakkın kullanılmasının ve işverenin lokavta başvurmasının usul ve şartları ile kapsam ve istisnaları kanunla düzenlenir.

  • Grev hakkı ve lokavt iyi niyet kurallarına aykırı tarzda, toplum zararına ve millî serveti tahrip edecek şekilde kullanılamaz.
  • (Grev sırasında işyerinde verilen maddi zarardan sendikanın sorumlu olduğuna ilişkin üçüncü fıkra, 2010’da 5982 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.)
  • Grev ve lokavtın yasaklanabileceği veya ertelenebileceği haller ve işyerleri kanunla düzenlenir.
  • Grev ve lokavtın yasaklandığı hallerde veya ertelendiği durumlarda ertelemenin sonunda, uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür. Uyuşmazlığın her safhasında taraflar da anlaşarak Yüksek Hakem Kuruluna başvurabilir. Yüksek Hakem Kurulunun kararları kesindir ve toplu iş sözleşmesi hükmündedir.
  • Yüksek Hakem Kurulunun kuruluş ve görevleri kanunla düzenlenir.
  • (Siyasi amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grev ve lokavtı, genel grev ve lokavt, işyeri işgali, işi yavaşlatma, verim düşürme ve diğer direnişleri yasaklayan yedinci fıkra, 2010’da 5982 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.)
  • Greve katılmayanların işyerinde çalışmaları, greve katılanlar tarafından hiçbir şekilde engellenemez.

Maddelerin tam ve güncel metnini Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki Anayasa metninden okuyabilirsiniz.

İşçiler ile Memurların Toplu Haklarının Karşılaştırması

ÖlçütİşçilerMemurlar ve diğer kamu görevlileri
Sözleşme türüToplu iş sözleşmesi (md. 53/1)Toplu sözleşme (md. 53, 2010 eki)
Uyuşmazlıkta başvuruGrev; grev yasak veya ertelenmişse Yüksek Hakem KuruluKamu Görevlileri Hakem Kurulu
Kurul kararlarının niteliğiKesin ve toplu iş sözleşmesi hükmündeKesin ve toplu sözleşme hükmünde
Grev hakkıVar (md. 54), kanundaki istisnalarlaAnayasa’da düzenlenmemiştir

Toplu Sözleşme, Grev ve Lokavt Hakkında Sorular

Memurların toplu sözleşme hakkı var mı?

Evet. 2010 Anayasa değişikliğiyle 53. maddeye eklenen hükme göre memurlar ve diğer kamu görevlileri toplu sözleşme yapma hakkına sahiptir. Uyuşmazlık halinde Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulur.

Grev hakkı ne zaman kullanılabilir?

54. maddeye göre işçiler, toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde grev hakkına sahiptir. Hakkın kullanılmasının usul ve şartları kanunla düzenlenir.

Yüksek Hakem Kurulu ne zaman devreye girer?

Grev ve lokavtın yasaklandığı veya ertelendiği durumlarda, erteleme sonunda uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür. Taraflar anlaşarak her aşamada bu kurula başvurabilir; kararları kesindir.

Bunları da Okuyabilirsiniz