Üst Düzey Yönetici Belgesi
Siyaset Bilimi Siyaset Bilimi Hakkında Herşey!İncele

Yarı Başkanlık Sistemi

Yarı Başkanlık Sistemi Nedir?

Yarı başkanlık sisteminde doğrudan halk tarafından seçilen devlet başkanı ve parlamentonun güvenine tabi hükümetlerin birlikte yer aldığı hükümet sistemini ifade etmektedir.

Duverger (1980), yarı-başkanlık sistemini şu şekilde tanımlamaktadır.

“Bir siyasi rejim, anayasasında üç unsuru içeriyorsa yarı-başkanlık olarak kabul edilir:

  1. Başkan halk tarafından seçilmektedir.
  2. Başkan oldukça önemli yetkilere sahiptir.
  3. Yürütme ve idari yetkilere sahip başbakan ve bakanlar vardır ve parlamento karşı çıkmadığı sürece görevde kalırlar.”

Temel özelliği iki başlı yürütme yapısı olan yarı- başkanlık sistemi, başkanlık ve parlamenter sisteme ait bir takım özellikleri bünyesinde taşıması sebebiyle her iki sisteme atfedilen kimi avantaj ve dezavantajları da içinde barındırmaktadır. Bu anlamda, yarı-başkanlık sistemi, esnek ve iktidarın paylaşıldığı bir sistem olarak savunulmakta; iki başlı yürütme yapısının, devlet başkanı ve başbakanın kişilik özellikleri, ideolojik farklılıklar, kurumsal yapının yeniliği ve anayasal muğlaklıklardan kaynaklanan yürütme içi çatışmalara kaynaklık etmesi bakımından ise eleştirilmektedir.

İlk örneklerini 1919’da Avusturya’da ve Weimar Cumhuriyeti dönemi Almanya’sında gördüğümüz bu sistem, uzun yıllar pek rağbet görmemiştir. 1970 ve 1990’lardaki demokratikleşme dalgalarıyla birlikte bağımsızlıklarını kazanan pek çok ülkenin bu modeli benimsemesiyle sayı artmış ve bu artışa paralel şekilde konu üzerinde akademik ilgi de yoğunlaşmıştır. Ülkemizde de 2007 Anayasa değişikliği ile cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi öngörülmüştür. Anayasa değişikliğinden sonra Türkiye’de geçerli olan sistemin mahiyeti hakkındaki tartışmalar devam etmektedir. Elgie, çalışmalarında Türkiye’yi yarı-başkanlık sistemi olarak sınıflandırmaktadır. Elgie’nin anayasal tanımına göre, Türkiye, 2007 Anayasa değişikliğiyle teorik olarak, 10 Ağustos 2014’te cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesiyle fiilen yarı-başkanlık sistemine geçmiş bulunmaktadır. Şuan dünyada yarı başkanlık sistemini uygulayan ülkeleri arasında en bilineni Fransa’ dır.